Ενεργοί Πολίτες Σάμου

Την Τετάρτη 20 Φεβρουαρίου 2008, με πρωτοβουλία του Δήμου Βαθέος πραγματοποιήθηκε δημόσιος διάλογος με θέμα τον πολιτισμό. Οι Ενεργοί Πολίτες επιδοκιμάζουν αυτή τη κίνηση και τονίζουν την ανάγκη για συνέχιση της προσπάθειας δημόσιου διαλόγου, που σκοπό έχει την πολιτιστική ανάπτυξη του τόπου μας.

Σωστή και έγκαιρη ενημέρωση για τέτοιες εκδηλώσεις είναι απαράιτητη για τη προσέλευση των ενδιαφερομένων συμπολιτών και τη διεύρυνση του πλαισίου διαλόγου. Με άλλα λόγια, πολλοί συμπολίτες μας δυστυχώς δεν πληροφορήθηκαν για αυτή την δημόσια συζήτηση.

Οι Ενεργοί Πολίτες Σάμου έχουν συγκροτήσει ομάδα διερεύνησης για το τομέα του πολιτισμού, η οποία σε πρώτη φάση έχει κύριο στόχο τις εικαστικές τέχνες στο τόπο μας. Στο πλαίσιο αυτής της έρευνας, που διεξάγεται με εθελοντική βάση, έχουν καταγραφεί πολλά χρήσιμα στοιχεία και προτάσεις.

Αναφέρουμε περιληπτικά, μερικά από τα σημαντικότερα συμπεράσματα που συλλέξαμε και ελπίζουμε σύντομα να μας δοθεί η ευκαιρία να παρουσιάσουμε τις έρευνές μας αναλυτικότερα.

Σημερινή κατάσταση

Ο Δήμος Βαθέος παρουσιάζει σήμερα σημαντικό έλλειμμα στο τομέα του πολιτισμού και ειδικότερα στις εικαστικές τέχνες. Συγκεκριμένα αναφέρουμε τα εξής:

• Έλλειψη προγραμμάτων που αφορούν την προώθηση, ανάπτυξη και προβολή των εικαστικών τεχνών. Δεν υπάρχει ούτε καν μία πρωτοβουλία για ανάδειξη και προβολή εικαστικών τεχνών σε δημόσιους χώρους, κτίρια ή σε έτνυπα και ψηφιακά μέσα.

• Δεν υπάρχει μουσείο σύγχρονης τέχνης με αποτέλεσμα το σημαντικό έργο Σαμίων καλλιτεχνών, αναγνωρισμένων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, να παραμένει άγνωστο στο Σαμιακό λαό αλλά και στους χιλιάδες επισκέπτες του νησιού.

• Έλλειψη αιθουσών τέχνης στο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, με τις απαιτούμενες προδιαγραφές για την προβολή και ανάδειξη σύγχρονων και ιδιαίτερα νέων καλλιτεχνών.

• Η πολιτιστική αντίληψη σε δημόσιο επίπεδο χαρακτηρίζεται από μια έφεση σε λαϊκισμό και φτηνή ψυχαγωγία. Έτσι έχουμε παραμείνει στα καρναβάλια, στις «ποπ» συναυλίες και τις λογής φιέστες στις πλατείες ενώ, πολιτιστικές δράσεις με κάποια αξία και απήχηση, πέρα από τα τοπικά σύνορά μας, είναι σπάνιες.

Η τέχνη και ο πολιτισμός εκφράζουν τη ποιότητα ζωής μιας κοινωνίας, το μορφωτικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδό της. Η ίδια η ιστορία μας το αποδεικνύει αυτό με αδιαμφισβήτητο τρόπο.

Σήμερα και σε παγκόσμιο επίπεδο οι πόλεις που εμφανίζουν υγιή και σταθερή ανάπτυξη είναι αυτές που παράγουν, προωθούν, εξάγουν πολιτισμό και με αυτό το τρόπο καταφέρνουν να προσελκύσουν επισκέπτες και νέους κατοίκους.

Η διείσδυση της τέχνης σε μια κοινωνία και η δημιουργία πλούσιας και δυναμικής κουλτούρας εμπλουτίζει τις αισθητικές αντιλήψεις μας και επιπλέον καλλιεργεί την επικοινωνία, τη δημιουργική σκέψη, τη καινοτομία.

Ακόμη, η τέχνη και ο πολιτισμός γενικότερα:

Ελπίζουμε με αυτές οι λίγες προτάσεις να δώσουν μια ακόμη ώθηση για εποικοδομητικό διάλογο και δημιουργική σκέψη σε ένα τόσο σημαντικό θέμα.

Η Σάμος κατά την αρχαιότητα υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά και πολιτιστικά κέντρα της Ανατολικής Μεσογείου. Στο σημερινό αρχαιολογικό μουσείο μπορούμε να θαυμάσουμε εξαίσια αντικείμενα και έργα τέχνης που φανερώνουν το ανεπτυγμένο εμπόριο που διατηρούσαν οι αρχαίοι Σάμιοι με τους Ίωνες της Μικράς Ασίας, τους Φοίνικες, τους Ασσύριους τους Αιγύπτιους και άλλους πολιτισμένους λαούς.

Στον 6ο Αιώνα Π.Χ., κατά τη περίοδο της τυραννίας του Πολυκράτη, η πόλη της αρχαίας Σάμου (σημερινό Πυθαγόρειο) γνώρισε μεγάλη ακμή. Υπέροχα αρχιτεκτονικά μνημεία και τεχνολογικά επιτεύγματα, όπως ο αξιόλογος ναός της Ήρας, τα ανάκτορα της πόλης, το περίφημο Ευπαλίνειο όρυγμα και το λιμάνι της πόλης κατασκευάστηκαν την εποχή εκείνη.

Ένα ακόμη αξιοθαύμαστο δημιούργημα είναι το τείχος με τα οχυρωματικά έργα της αρχαίας πόλης. Αρκετά τμήματα του τείχους σώζονται σήμερα. Το μέγεθος, η κατασκευή και η σύνθεση του, εκτός των άλλων, φανερώνουν τη σημασία που έδιναν οι αρχαίοι Σάμιοι στη προστασία του περίφημου πολιτισμού τους.

Με μήκος περίπου 6.5 χιλιομέτρων και πλάτος που φτάνει τα 4 μέτρα, τα αρχαία τείχη, περιέκλειαν μια μεγάλη έκταση, περίπου 3 χιλιάδων στρεμμάτων, η οποία κάλυπτε ολόκληρη τη περιοχή, από τη θάλασσα έως και τις βορινές πλευρές του ορεινού όγκου που εφάπτεται της πόλης. Το προπύργιο των οχυρωματικών έργων, σε υψόμετρο 262 μέτρων, προσφέρει μια μοναδική θέα προς όλα τα σημεία τους ορίζοντα. Βόρεια το όρος Θειος με το Προφήτη Ηλία και Μελισσόβραχα με το Μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής, Δυτικά ο Καρβούνης, Ανατολικά η Μικρά Ασία και το Ορός Καμήλα, Νότια η θάλασσα και τα Δωδεκάνησα.

Η κατασκευή των τειχών αποτελείται κυρίως από λαξεμένους, ορθογώνιους ογκόλιθους, βάρους αρκετών τόνων ο καθένας ενώ ο όγκος τους συχνά υπερβαίνει το 1.5 κυβικό μέτρο. Οι ογκόλιθοι αυτοί σχηματίζουν δύο ξεχωριστά τοιχία εκατέρωθεν του τείχους, πλάτους ενός μέτρου περίπου, έκαστου. Το υπόλοιπο κενό ανάμεσα στα δύο τοιχία, πλάτους 1 με 2 μέτρα, καλύπτεται με άμορφους ογκόλιθους παρόμοιων διαστάσεων. Αξιοσημείωτη είναι η διάταξη και η πλήρης εφαρμογή των εξωτερικών ορθογωνίων ογκόλιθων, η οποία όχι μόνο αποτρέπει τη καταστροφή και διάβαση από εχθρικές δυνάμεις της εποχής αλλά, προσδίδει επιπλέον στην οχυρωμένη πόλη μια ισχυρή και παντοδύναμη εικόνα, που σίγουρα θα εξέπεμπε αδιαμφισβήτητο κύρος και θα λειτουργούσε αποτρεπτικά.

Στις μέρες μας αυτό το μοναδικό και αξιοθαύμαστο επίτευγμα των προγόνων μας δυστυχώς παραμένει άγνωστο στους κατοίκους αλλά και στους επισκέπτες του νησιού. Δίχως καμία απολύτως ουσιαστική προσπάθεια ανάδειξης, μελέτης, συντήρησης και αξιοποίησης, τα αρχαία τείχη στις μέρες μας μένουν απροστάτευτα σύμβολα μιας λαμπρής, μα λησμονημένης πλέον εποχής.